Sedno problemu tkwi w tym, \u017ce Malazan to nie jest seria, do kt\u00f3rej mo\u017cna podej\u015b\u0107 jak do typowego fantasy. Erikson nie prowadzi czytelnika za r\u0119k\u0119, nie t\u0142umaczy zawi\u0142o\u015bci \u015bwiata, nie serwuje wygodnych ekspozycji. Wrzuca ci\u0119 w sam \u015brodek wydarze\u0144, pozwalaj\u0105c samemu sk\u0142ada\u0107 elementy uk\u0142adanki. To do\u015bwiadczenie, kt\u00f3re cz\u0119\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w uznaje za absolutnie genialne, a inni porzucaj\u0105 po kilkudziesi\u0119ciu stronach z poczuciem ca\u0142kowitego zagubienia. Kluczowe jest wi\u0119c zrozumienie, po kt\u00f3rej stronie barykady stoisz, zanim zainwestujesz dziesi\u0105tki godzin w lektur\u0119 dziesi\u0119ciu tom\u00f3w.<\/p>\n
Ta seria wymaga od odbiorcy czego\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko ch\u0119ci poznania dobrej historii. Potrzebujesz otwarto\u015bci na niepewno\u015b\u0107, umiej\u0119tno\u015bci funkcjonowania w chaosie informacyjnym i cierpliwo\u015bci do rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re przychodz\u0105 cz\u0119sto wiele tom\u00f3w p\u00f3\u017aniej. W zamian dostajesz jednak co\u015b niezwyk\u0142ego \u2013 g\u0142\u0119bi\u0119 filozoficzn\u0105, z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 moraln\u0105 i bohater\u00f3w, kt\u00f3rych nie da si\u0119 jednoznacznie zaszufladkowa\u0107. To literatura, kt\u00f3ra potrafi zmieni\u0107 spos\u00f3b, w jaki my\u015blisz o fantastyce.<\/p>\n
W tym artykule rozwiej\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci, przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 konkretnym grupom czytelnik\u00f3w i ich szansom na odnalezienie si\u0119 w tym niezwyk\u0142ym uniwersum. Sprawdzimy, jakie cechy charakteru i przyzwyczajenia czytelnicze predestynuj\u0105 do sukcesu, a jakie niemal gwarantuj\u0105 rozczarowanie. B\u0119dzie te\u017c o tym, jak podej\u015b\u0107 do lektury, \u017ceby zwi\u0119kszy\u0107 swoje szanse na dotrwanie do ko\u0144ca, oraz jakie alternatywy warto rozwa\u017cy\u0107, je\u015bli oka\u017ce si\u0119, \u017ce Malazan to jednak nie twoja bajka.<\/p>\n
Kim jest czytelnik, kt\u00f3ry pokocha Malazan?<\/h2>\n
<\/p>\n
Zastan\u00f3wmy si\u0119 najpierw nad profilem osoby, dla kt\u00f3rej \u201ethe malazan book of fallen" stanie si\u0119 jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych serii w \u017cyciu. To z pozoru proste pytanie, ale odpowied\u017a wcale nie jest oczywista. Nie chodzi bowiem o wiek, p\u0142e\u0107 czy nawet do\u015bwiadczenie z gatunkiem. Chodzi o specyficzne nastawienie i pewne cechy charakteru czytelniczego.<\/p>\n
Przede wszystkim Malazan to seria dla ludzi, kt\u00f3rzy nie potrzebuj\u0105 natychmiastowej gratyfikacji. Je\u015bli nale\u017cysz do grona czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy po sko\u0144czeniu rozdzia\u0142u musz\u0105 czu\u0107, \u017ce fabu\u0142a wyra\u017anie posz\u0142a do przodu, \u017ce co\u015b si\u0119 wyja\u015bni\u0142o, \u017ce dostali konkretn\u0105 odpowied\u017a \u2013 mo\u017cesz mie\u0107 powa\u017cny problem. Erikson operuje na innym poziomie. Jego narracja przypomina raczej ogl\u0105danie wielkiego fresku z bliska, gdzie widzisz tylko fragment, ale wiesz, \u017ce gdzie\u015b tam jest ca\u0142o\u015b\u0107, do kt\u00f3rej zrozumienia potrzebujesz dystansu i czasu.<\/p>\n
Idealny czytelnik Malazanu to kto\u015b, kto czerpie przyjemno\u015b\u0107 z samego procesu odkrywania, a nie tylko z dotarcia do celu. To osoba, kt\u00f3ra potrafi cieszy\u0107 si\u0119 \u015bwietnie napisan\u0105 scen\u0105, znakomitym dialogiem czy b\u0142yskotliw\u0105 my\u015bl\u0105 filozoficzn\u0105, nawet je\u015bli nie do ko\u0144ca rozumie, jakie ma ona znaczenie dla ca\u0142o\u015bci fabu\u0142y. Takie podej\u015bcie jest kluczowe, bo pierwszy tom serii to w du\u017cej mierze zbi\u00f3r pozornie niezwi\u0105zanych ze sob\u0105 historii, kt\u00f3re dopiero z perspektywy czasu uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n
Mi\u0142o\u015bnicy g\u0142\u0119bi i z\u0142o\u017cono\u015bci<\/h3>\n
Je\u015bli masz za sob\u0105 lektury takich autor\u00f3w jak Umberto Eco, Gabriel Garc\u00eda M\u00e1rquez czy cho\u0107by J.R.R. Tolkien w wersji z dodatkami i esejami \u2013 masz du\u017ce szanse odnale\u017a\u0107 si\u0119 w Malazanie. To literatura, kt\u00f3ra wymaga my\u015blenia, kt\u00f3ra nie podaje wszystkiego na tacy i kt\u00f3ra traktuje czytelnika jak inteligentnego partnera do dialogu. Erikson porusza tematy, kt\u00f3re rzadko goszcz\u0105 w fantasy: imperializm, religi\u0119, natur\u0119 w\u0142adzy, sens cierpienia, kondycj\u0119 cz\u0142owieka w obliczu si\u0142, kt\u00f3rych nie rozumie. To wszystko podane jest w spos\u00f3b, kt\u00f3ry prowokuje do w\u0142asnych przemy\u015ble\u0144.<\/p>\n
Warto te\u017c wspomnie\u0107 o tym, \u017ce Malazan to seria dla ludzi, kt\u00f3rzy nie boj\u0105 si\u0119 wielow\u0105tkowo\u015bci. Erikson prowadzi narracj\u0119 z perspektywy dziesi\u0105tek postaci, cz\u0119sto w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, w r\u00f3\u017cnych czasach. Skakanie mi\u0119dzy historiami, kt\u00f3re na pierwszy rzut oka nie maj\u0105 ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego, to codzienno\u015b\u0107 w tej serii. Je\u015bli nie przeszkadza ci zmiana perspektywy co kilka rozdzia\u0142\u00f3w, a wr\u0119cz czerpiesz z tego przyjemno\u015b\u0107 \u2013 jeste\u015b na dobrej drodze.<\/p>\n
Kto powinien da\u0107 sobie spok\u00f3j?<\/h2>\n
R\u00f3wnie wa\u017cne, jak wskazanie grupy docelowej, jest uczciwe ostrze\u017cenie tych, kt\u00f3rzy prawdopodobnie nie dotrwaj\u0105 do ko\u0144ca. Nie ma w tym niczego z\u0142ego \u2013 nie ka\u017cda ksi\u0105\u017cka jest dla ka\u017cdego, a Malazan to wyj\u0105tkowo wymagaj\u0105cy cykl, kt\u00f3ry potrafi zniech\u0119ci\u0107 nawet do\u015bwiadczonych czytelnik\u00f3w fantasy. Lepiej wiedzie\u0107 o tym wcze\u015bniej, ni\u017c po kilku tygodniach lektury czu\u0107 frustracj\u0119 i poczucie straconego czasu.<\/p>\n
Je\u015bli twoim ulubionym autorem jest Brandon Sanderson, a najwi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015b\u0107 sprawia ci precyzyjnie skonstruowany system magii z jasno okre\u015blonymi zasadami \u2013 Malazan mo\u017ce ci\u0119 rozczarowa\u0107. Magia w tej serii jest celowo niejasna, chaotyczna, cz\u0119sto niezrozumia\u0142a nawet dla samych bohater\u00f3w. Erikson nie bawi si\u0119 w systemy, nie t\u0142umaczy hierarchii b\u00f3stw ani mechanizm\u00f3w dzia\u0142ania czar\u00f3w. To wszystko jest owiane tajemnic\u0105, co dla jednych stanowi o sile serii, a dla innych jest \u017ar\u00f3d\u0142em irytacji.<\/p>\n
Podobnie rzecz ma si\u0119 z czytelnikami, kt\u00f3rzy oczekuj\u0105 linearnej, prostej historii z wyra\u017anym podzia\u0142em na dobro i z\u0142o. W Malazanie nie ma czarnych charakter\u00f3w i kryszta\u0142owo czystych bohater\u00f3w. Ka\u017cda posta\u0107, nawet ta najbardziej odra\u017caj\u0105ca, ma swoj\u0105 histori\u0119 i motywacje, kt\u00f3re mo\u017cna zrozumie\u0107. Z kolei ci, kt\u00f3rzy wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 po jasnej stronie mocy, potrafi\u0105 podejmowa\u0107 decyzje moralnie dwuznaczne. To \u015bwiat pe\u0142en szaro\u015bci, co bywa frustruj\u0105ce dla os\u00f3b szukaj\u0105cych w fantastyce wyra\u017anych punkt\u00f3w odniesienia.<\/p>\n
Problemy z pierwsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105<\/h3>\n
Nie mo\u017cna te\u017c pomin\u0105\u0107 kwestii \u201eOgrod\u00f3w Ksi\u0119\u017cyca", czyli tomu otwieraj\u0105cego cykl. To jedna z najbardziej kontrowersyjnych pierwszych cz\u0119\u015bci w historii fantasy. Cz\u0119\u015b\u0107 czytelnik\u00f3w uwa\u017ca j\u0105 za arcydzie\u0142o, inni za chaotyczny ba\u0142agan, kt\u00f3ry ledwo daj\u0105 rad\u0119 sko\u0144czy\u0107. Prawda le\u017cy gdzie\u015b po\u015brodku \u2013 to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra nie daje \u017cadnej taryfy ulgi, nie wyja\u015bnia zasad \u015bwiata i rzuca czytelnika na g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119. Je\u015bli po pierwszych stu stronach czujesz si\u0119 ca\u0142kowicie zagubiony i nie widzisz \u015bwiat\u0142a w tunelu \u2013 to znak, \u017ce ta seria nie jest dla ciebie.<\/p>\n
Warto te\u017c uczciwie przyzna\u0107, \u017ce Malazan to seria, kt\u00f3ra wymaga czasu. To nie jest lektura na wiecz\u00f3r po pracy ani ksi\u0105\u017cka do czytania przy okazji. \u017beby w pe\u0142ni doceni\u0107 kunszt Eriksona, trzeba po\u015bwi\u0119ci\u0107 jej pe\u0142n\u0105 uwag\u0119, a najlepiej czyta\u0107 kilka tom\u00f3w pod rz\u0105d, bez d\u0142u\u017cszych przerw. Je\u015bli masz w planach inne serie, a Malazan ma by\u0107 tylko jednym z wielu cykli w twojej biblioteczce \u2013 istnieje spore ryzyko, \u017ce zgubisz w\u0105tek i porzucisz lektur\u0119.<\/p>\n
Jak podej\u015b\u0107 do lektury, \u017ceby zwi\u0119kszy\u0107 swoje szanse?<\/h2>\n
Je\u015bli po tej analizie wci\u0105\u017c czujesz, \u017ce chcesz spr\u00f3bowa\u0107, jest kilka praktycznych wskaz\u00f3wek, kt\u00f3re mog\u0105 znacz\u0105co zwi\u0119kszy\u0107 twoje szanse na dotrwanie do ko\u0144ca. Pierwsza i najwa\u017cniejsza \u2013 nie czytaj recenzji i nie szukaj streszcze\u0144. Malazan to seria, kt\u00f3ra najlepiej dzia\u0142a, gdy wchodzi si\u0119 w ni\u0105 bez \u017cadnych uprzedze\u0144 i oczekiwa\u0144. Wszelkie spoilery, nawet te niepozorne, potrafi\u0105 zepsu\u0107 rado\u015b\u0107 z odkrywania kolejnych warstw tej opowie\u015bci.<\/p>\n
Po drugie, zaakceptuj fakt, \u017ce nie wszystko zrozumiesz od razu. To nie jest twoja wina, to zamierzony zabieg autora. Erikson celowo zostawia niedopowiedzenia, celowo wprowadza postacie, kt\u00f3re znikaj\u0105 na kilkaset stron, by powr\u00f3ci\u0107 w zupe\u0142nie innym kontek\u015bcie. Zamiast frustrowa\u0107 si\u0119 tym, czego nie rozumiesz, skup si\u0119 na tym, co akurat czytasz. Ciesz si\u0119 pojedynczymi scenami, dialogami, opisami. Z czasem wszystko zacznie si\u0119 uk\u0142ada\u0107.<\/p>\n
Po trzecie, nie b\u00f3j si\u0119 si\u0119ga\u0107 po pomocne narz\u0119dzia. Na rynku dost\u0119pne s\u0105 towarzysze lektury, mapy, s\u0142owniki postaci i poj\u0119\u0107. Cho\u0107 niekt\u00f3rzy pury\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce korzystanie z nich to oszustwo, w rzeczywisto\u015bci to \u015bwietny spos\u00f3b na uporz\u0105dkowanie wiedzy i zwi\u0119kszenie przyjemno\u015bci z lektury. Ja osobi\u015bcie polecam czytanie z otwart\u0105 stron\u0105 z list\u0105 postaci w przegl\u0105darce \u2013 to naprawd\u0119 pomaga.<\/p>\n